LEILUNG LEH A VEL VEN HIM

 Leilung leh a vel ven him

Sam 50:10-11, Marka 16:15, Sam 24:1

Vawiinah hian thupui pawimawh tak mai, Leilung leh a vel vawn him chungchang kan ngaithla dawn a, heti lama hriatna bik leh thiamna nei kan ni lem lova, mahse, kan tan a pawimawh em si avangin in zirtira in hrilh ngun a ngai bawk si a ni. Tin, in zirtirtute hnen atangin hetianga, leilung leh a vel vawn him chungchangte, ramngaw leh nungcha humhalh chungchangte pawh in ngaithla foin ka ring. Vawiina kan thupui hi heti hian sawi teh ang.

Thilsiamte hi in mamawh tawn vek kan ni:

Khawvela thilsiam zawng zawngte hi in mamawh tawn vek kan ni a, thil tangkailo hi pakhatmah a awm lo. Ecological balance te kha class 8 velah hian kan zir tawh em ka hre lova.

Mihringin khawsakna atan lei hi kan mamawh a, tui in tur tel loin kan nung thei lo bawk. Tichuan, kan chenna lei hian a ral mai lohna turin thing leh maute a mamawh ve tho a ni. Chung thing leh thlai dangte chuan an in thlah punna turin sava te, khuaite leh thildang tam tak an mamawh ve zel a ni. Chutiang chuan thil engkim hi in mamawh tawn vek kan ni a, thil tangkailo emaw kan tihte pawh hi kan tan a lo tangkai em em zel mai. Rul hi kan hlau em? Tih hlum zel pawh kan duh mai thei. Mahse, Rul hian Chungu te, Uchangte an ei thin a, Rul hi awm lo ta se Chungu te, Uchangte suattu an awm lo ang a, an lo pung vak ang a, an hnawk em em dawn a ni. chuvangin, engkim hi inbuktawk tak, balance taka awm tur kan ni. Engmah hi tlem lutuk emaw, tam lutuk bik an awm tur a ni lo. Chutianga tlem lutuk emaw tam lutuk bik an awm chuan thil pawi tak a thleng thei.

Dodo sava an tih chu Mauritius thliarkara sava lian ve tak leh thlawk thei lo chi awm țhin a ni. Mauritius thliarkar tlawhchhuak hmasatute- Portuguese ho leh Dutch hoin dim lo baksaka an nghaisak avangin kum za chhung vel lekin an suat mang der mai. A hnu kum zathum liam hnua an han zirchian chuan thingkung chi khat-tambalacoque an tih, thingzai atana țha em em mai chu dodo sava thih rem hnu hian a țiak hmuh tur a awm zui hauh lo! Hetiang thingkung la dam chhun tlemte ho pawh kum zathum chuang a upa vek an ni. Mithiam tam tak ngaih danah chuan kha tambalacoque thingkung chi khan dodo sava pumchhunga a kaltlang phawt loh chuan a țiak thei tlat lo. Hei mai a ni lo a, Mauritius thliarkara sava chi hrang 45 awm țhin zinga chi 23 chu an lo mang ve der bawk!

Hetiang hian thingkung emaw, rannung/ramsa engemaw kan tihrem hian thil dangah harsatna nasa tak a lo thleng thin. Chungu, Uchang kan tih te pawh hi Thosi leh rannung dangte ei thintu an ni ve leh a  kan tih rem chuan Thosi an lo tam leh vak dawn a ni. Tin, Kan buh leh thlai dangte pawh hi Chungu leh Uchang kan tihte an awm loh chuan rannung chi hrang hrangin an bawm chhe zel a, a thar hlawk theilo. Chutiang chuan thil engkim hi in mamawh tawn vek, in buktawk taka awm tur kan ni a, thing leh mau, nungcha leh ramngawte hi kan suat vak vak tur a ni lo. Sava veh thin kan awm em? Sava perh thla tawh zawng banphar lawk teh ang. Sava veh te hi a pawi hran lo mahse, an no neih chhoh March-June thla thleng vel hi chu Sava veh loh tur. An no neih chhoh laia kan perhthlak hian an rem duh aw.

Ramsa te, Savate hi kan ei tur tawk tihhlum emaw man chu a pawi em em lo. Tin, Thing leh mau te pawh hi mahni hmanrua tur tawk lak pawh a pawilo mahse, hralh sum atan te leh engemaw mai mai atana Thing leh mau, Ramsa leh Sava tihhlum a, tihrem hi a thalo em em a ni. Thing leh mau, ramngaw kan tih te hian lei an pawt nghet a, lei chung lang kal ral tur an veng a ni. Lei tha kan tih hi lei chung lang lamah an awm a, chung chu a kal ral zel chuan Buh leh thlai kan thar hlawk theilo ang a, ei leh barah kan intodelh lo ang a, kan ram a lo rethei ang. Meghalay state a Cherrapunji te khu, lei kal ral nasa lutuk avangin an leilung a pan a, thlai a tha thei lova, thlai pakhat phun tur pawhin hmun danga mi lei an lak zel a ngai a ni.

Tin, ramngaw kan tih che reu hian tuihna kan ti kang zel a, tui hman tur kan neih tlem phah zel a ni. Kan khua pawh hi tun hma chuan tuiin min hual vela, tui kan ngah em em. Tunah chuan ruah a sur loh rei deuh chuan tui kan harsa em em a ni ti ru? Tuihna siamtu ramngaw kan tih chereu vang a ni. Dr. APJ Abdul Kalam kha kan hria em? India President hlui a nih kha. Mithiam, Scientist a ni a. Ani chuan, heti hian a lo ziak. Kum 2070 ah chuan kum 50 mi chu a mamawh tawk tui a hmuh loh avangin kum 85 hmel a pu ang a, duh ang tawk tui in loh avangin mihring dam chhung pawh kum 35 vel chauh a ni ang tiin. Tin, ram leh ram hi tui in chuhna avangin an indo tawh ang a ti bawk.

Chutiang chuan kan chenna lei, thing leh ramngaw, nungcha leh Sava te hi kan tan an pawimawh em em a mahse, mihringte hian kan tih chereu zel avangin kan tan a la pawi telh telh dawn. Chuvangin, keini ho hian kan humhalh ang a, kan venghim tlat tur a ni. Keini ringtute ngat phei chuan kan tih ngei ngei tur a ni.

Kan Bible chhiarah khan, Khawvel zawng zawngah kal ula, thilsiam zawng zawng hnenah chanchintha hril rawh u tih a nih kha. Chu chu Pathian thu a ni. A awmzia kan hria em? Heng ramsa te, Sava te, Thing leh mau te hi Pathian thu hrilh i la an hriat theih kan ring em? Hre lo ang ti ru? A awmzia chu Heng thilsiam hrang hrangte hi duata, hmangaih taka enkawl tur a tihna a ni. Chu chu an tana chanchintha chu a ni.

Kan thusawi leh tawngte an hriat thiam ve loh avangin an tan chanchintha kan hrilh theihna chu hmangaih taka enkawl hi a ni. Thing leh mau mamawhna kan neih pawhin kan mamawh tawk chiah la i la, Ramsa leh Sava te pawh kan eikhawp bak bak tihlum in man lo i la chu chu kan hmangaih zia lanna pakhat a ni. Tin, heng thingkung leh thlai dangte hi phun uar ang u. Chu chu kan hmangaih zia lan tirna tha tak a ni bawk.

Tunlaiah chuan mi kan changkang tawh a, Silai, Airgun, Sairawkherh ang chiin miin Sa leh Sava an veh tawhlo, Camera nen mawi takin thla an lak saka, an hmuhnawmin an mawi em em. Hnim leh thlai, pangpar ang chite pawh mawi takin thla an laa, an hmuhnawm em em a, eizawnna atan hialte an hmang zawk a ni. Chu chu a tunlai a, a changkang bawk. Keimahni tan pawh a tha. 

Genesis bung khat chho ah chuan Pathian thil siam thu kan hmu a, Ni ruk chhungin thil hrang hrang a siam a, duhtaka a siamte vek an ni. Bible ah khan a thilsiamte chu a en a, tha a ti em em a a ti zel a ni. Chuvangin, Thilsiam zawng zawng hi Pathianin duhtaka a siam, a hmangaihte vek kan ni.  Mahse, chung Pathianin hmangaih leh duh taka a siam - Ramngawte, nungcha te leh thil dangte chu mihringten kan ti remin kan ti chereu zel si a, Pathian hi a lawm kan ring em? Lawm lo ang ti ru? A lawm hauh lo ang. A chhan chu duhtaka a siam a nih mai piah lamah Pathian ta an ni. Sam 50:10-12 ah Ramhnuaia sa tinrengte hi ka ta a ni si a, Tlâng sângkhat lai chunga ran awmte pawh chu. Tlânga sava zawng zawng ka hre vek a: Ram sate pawh hi ka ta a ni. Riltam mah ila ka hrilh lo vang che: Leilung leh a chhûnga thil awm zawng zawng hi ka ta a ni si a tiin Pathian ta vek a nih thu kan hmu. Ama ta kan nawm kan maka kan lo tihhluma, kan tihrem chu Pathianin a phal teuh loh. Chuvangin, keini chu Pathian thuawih, Isua naupang kan nih angin (Pathian thuawih nih kan duh vek ti ru?) Pathianin duhtaka a siam, Ama ta Nungcha leh Ramngawte, leilung leh a velte vawnghimtu ni ila, an tana chanchintha, Hmangaih leh duat taka enkawltu ni zel i la, Pathian thuawih, atana rawngbawltu tangkai tak kan ni dawn a lo ni.